Dlaczego koń stoi podsiebnie? Kopyta są tylko częścią odpowiedzi

Kiedy postawa staje się językiem, którym organizm opowiada o problemie

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że koń po prostu „źle stoi”. Tylne kończyny są mocno podstawione pod tułów, zad wygląda na podwinięty, a cały koń sprawia wrażenie, jakby próbował schować się pod własnym ciałem. Dla wielu osób jest to jedynie charakterystyczny sposób stania. Inni traktują go jako wadę postawy lub cechę budowy.

W rzeczywistości postawa podsiebna bardzo rzadko jest przypadkowa. Organizm konia nie ustawia kończyn w określony sposób bez powodu. Każda zmiana postawy jest próbą rozwiązania jakiegoś problemu. Czasami jest odpowiedzią na ból, czasami na przeciążenie, a czasami na utrwalony przez wiele miesięcy lub lat sposób poruszania się. Dlatego patrząc na konia stojącego podsiebnie, powinniśmy zadać sobie pytanie: „Co organizm próbuje osiągnąć, ustawiając ciało właśnie w ten sposób?”

To podejście stanowi fundament nowoczesnej biomechaniki. Organizm nie myśli kategoriami estetyki. Nie interesuje go, czy koń wygląda prawidłowo na zdjęciu. Interesuje go jedno – jak najmniejszym kosztem utrzymać możliwość poruszania się mimo istniejących ograniczeń. Postawa jest więc bardzo często strategią przetrwania.

Czym właściwie jest postawa podsiebna?

Postawą podsiebną określamy ustawienie, w którym tylne kończyny znajdują się bardziej pod tułowiem niż wynikałoby to z prawidłowej równowagi statycznej. Stawy skokowe i kolanowe są silniej zgięte, miednica ustawia się w większym tyłopochyleniu, a zad sprawia wrażenie obniżonego. Jednocześnie bardzo często obserwujemy przesunięcie środka ciężkości do przodu. Koń zaczyna opierać większą część masy ciała na kończynach piersiowych, które z natury i tak przenoszą około 58–60% ciężaru ciała. W postawie podsiebnej udział ten może być jeszcze większy. To niezwykle ważna informacja.

Koń nie ustawia tylnych kończyn pod sobą dlatego, że „tak mu wygodnie”. Robi to dlatego, że w danym momencie organizm uznaje takie ustawienie za najbardziej korzystne z punktu widzenia zachowania równowagi i ograniczenia dyskomfortu. To mechanizm adaptacyjny. I właśnie dlatego postawa podsiebna jest objawem.

Organizm zawsze szuka rozwiązania

Jednym z największych błędów popełnianych podczas oceny konia jest traktowanie postawy jako problemu samego w sobie. Biomechanika pokazuje jednak coś zupełnie innego. Układ ruchu działa jak zamknięty system naczyń połączonych. Jeżeli jedna struktura zaczyna pracować gorzej, pozostałe przejmują część jej funkcji. Dzięki temu koń nadal może się poruszać, mimo że mechanika ruchu ulega stopniowej zmianie. To właśnie nazywamy kompensacją. Kompensacja jest próbą ochrony przeciążonych tkanek.

Koń z bólem w obrębie kopyta, stawu, mięśnia czy grzbietu nie ma możliwości świadomego wyboru nowego sposobu poruszania się. Jego układ nerwowy automatycznie zmienia wzorzec ruchu tak, aby zmniejszyć obciążenie bolesnego miejsca. Problem polega na tym, że każda kompensacja zmienia rozkład sił w całym ciele. A to oznacza, że po pewnym czasie przeciążeniu zaczynają ulegać również tkanki, które początkowo były całkowicie zdrowe.

Dlaczego koń wybiera właśnie taką postawę?

Przyczyn może być wiele. Postawa podsiebna może rozwijać się między innymi u koni z przewlekłym bólem przednich kopyt, zaburzoną biomechaniką przetaczania, ograniczoną ruchomością stawów, problemami mięśniowo-powięziowymi, zmianami zwyrodnieniowymi czy przewlekłym napięciem grzbietu. Może być również konsekwencją wielomiesięcznych deformacji kopyt.

Bardzo często próbuje się znaleźć jedną przyczynę postawy podsiebnej. W praktyce najczęściej nie istnieje jeden winowajca. Organizm przez długi czas adaptuje się do wielu niewielkich ograniczeń. Każde z nich samo w sobie może wydawać się nieistotne, ale razem zaczynają zmieniać sposób, w jaki koń rozkłada ciężar ciała. Dlatego postawa podsiebna jest zwykle końcowym efektem całego procesu, a nie pojedynczego problemu.

Kopyta nie tworzą postawy. Kopyta ją utrwalają.

To zdanie może wydawać się kontrowersyjne, ale dobrze oddaje rzeczywistość. W środowisku podkuwaczy często można spotkać dwa skrajne podejścia. Pierwsze zakłada, że za wszystko odpowiadają kopyta. Drugie – że kopyta są jedynie biernym odbiciem problemów wyżej.

Prawda, jak zwykle, leży pośrodku. Kopyta są zarówno przyczyną, jak i skutkiem. Jeżeli przez wiele miesięcy pracują w nieprawidłowej biomechanice, zaczynają zmieniać sposób, w jaki siły przechodzą przez kończynę. To wpływa na stawy, mięśnie, więzadła i powięzi. Jednocześnie każde zaburzenie wyżej; w barku, grzbiecie, miednicy czy zadzie – zmienia sposób obciążania kopyta. Powstaje błędne koło.

Organizm zmienia postawę, ponieważ zmieniła się biomechanika, a zmieniona biomechanika zaczyna stopniowo deformować kolejne struktury, w tym również samo kopyto. Dlatego patrzenie wyłącznie na kopyto albo wyłącznie na resztę ciała prowadzi do tych samych błędów diagnostycznych.

Postawa to nie fotografia. To zapis sposobu funkcjonowania organizmu.

Jednym z największych nieporozumień jest ocenianie konia na podstawie pojedynczego zdjęcia. Fotografia pokazuje jedynie ułamek sekundy, a to biomechanika opisuje proces. Koń może na chwilę stanąć prawidłowo, mimo że przez większość dnia porusza się w kompensacji. Może też przez chwilę przyjąć postawę podsiebną podczas odpoczynku, nie mając żadnych istotnych problemów ortopedycznych. Dlatego sama fotografia nigdy nie jest diagnozą. Może jednak być bardzo cenną wskazówką, jeżeli zestawimy ją z oceną ruchu, analizą kopyt, historią użytkowania konia oraz badaniem całego układu ruchu. Dlatego doświadczeni podkuwacze i lekarze weterynarii coraz częściej przestają patrzeć wyłącznie na kończynę. Bo wiedza, że postawa nie jest przypadkiem, a językiem, którym organizm opowiada historię swoich przeciążeń, adaptacji i prób zachowania równowagi.

Kopyto nie jest początkiem problemu. Jest jego kroniką.

Jednym z największych błędów w ocenie kopyta jest analizowanie go w oderwaniu od całego organizmu. Ściana, strzałka, podeszwa czy linia biała nie zmieniają się przypadkowo. Są odpowiedzią na siły, które działają na nie każdego dnia. Każdy krok konia generuje obciążenia przechodzące przez kości, stawy, ścięgna, więzadła i tkanki miękkie, a końcowym miejscem, w którym wszystkie te siły zostają zapisane, jest właśnie kopyto. Dlatego mówię, że kopyto jest kroniką biomechaniki całego organizmu.

Właśnie dlatego dwa konie z pozornie identycznymi deformacjami kopyt mogą wymagać zupełnie innego postępowania. Przyczyna bardzo często znajduje się znacznie wyżej niż sama puszka kopytowa.

Co dzieje się ze środkiem ciężkości?

Zdrowy koń nigdy nie stoi całkowicie symetrycznie. Jego środek ciężkości naturalnie znajduje się bliżej kończyn piersiowych, dlatego przody przenoszą większą część masy ciała. W postawie podsiebnej ten mechanizm zostaje jeszcze bardziej nasilony. Podstawienie tylnych kończyn powoduje, że koń zaczyna „oddawać” jeszcze więcej ciężaru przodom. W pierwszej chwili może wydawać się, że to niewielka różnica, ale biomechanicznie ma ogromne znaczenie.

Każdy dodatkowy kilogram przeniesiony na przody oznacza większe siły działające podczas lądowania i fazy podporu. To z kolei wpływa na wszystkie struktury kopyta. Nie tylko na ścianę – również na strzałkę rogową, podeszwę, chrząstki kopytowe, strzałkę gąbczastą oraz aparat zawieszeniowy kości kopytowej. Dlatego postawa podsiebna bardzo często rozpoczyna proces stopniowej przebudowy całego kopyta.

Dlaczego przody zaczynają się deformować?

Kopyto jest strukturą adaptacyjną. Nie zachowuje jednego kształtu przez całe życie, tylko nieustannie przebudowuje się pod wpływem obciążeń. Jeżeli przez wiele miesięcy lub lat przody przenoszą większą część ciężaru ciała, organizm próbuje dostosować ich budowę do nowych warunków. Na początku są to zmiany niemal niewidoczne. Z czasem jednak zaczynają pojawiać się charakterystyczne deformacje.

Pazur wydłuża się, ponieważ punkt odbicia przesuwa się coraz dalej do przodu. Wzrasta dźwignia działająca podczas przetaczania, a każde oderwanie kopyta od podłoża wymaga większego wysiłku struktur wewnętrznych. Jednocześnie tylna część kopyta przestaje pracować z pełną wydolnością. Strzałka otrzymuje mniej prawidłowych bodźców mechanicznych, piętki zaczynają migrować do przodu, a strzałka gąbczasta stopniowo traci swoją funkcję amortyzacyjną. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że problem dotyczy wyłącznie kształtu kopyta. W rzeczywistości jest to efekt zmiany całego sposobu poruszania się konia.

Pazur staje się coraz dłuższą dźwignią

To jeden z najważniejszych mechanizmów rozwijających się w postawie podsiebnej. Każdy krok kończy się przetoczeniem kopyta wokół punktu odbicia. Jeżeli pazur jest zbyt długi, organizm potrzebuje większej siły, aby zakończyć fazę podporu. Rosną wtedy naprężenia w:

• ścięgnie głębokim zginacza palca,
• aparacie trzeszczkowym,
• stawie kopytowym,
• kości kopytowej.

Im dłuższa dźwignia, tym większy moment siły – to podstawowa zasada mechaniki. Wydłużony pazur nie jest wyłącznie problemem estetycznym. On zmienia całą biomechanikę kończyny. W postawie podsiebnej mechanizm ten bardzo często nakłada się na zwiększone obciążenie przodów, tworząc koło przeciążeń.

Tył kopyta zaczyna tracić swoją funkcję

Jednym z największych mitów jest przekonanie, że piętki są jedynie podporą dla tylnej części kopyta. Ich rola jest znacznie większa. To właśnie tylna część kopyta odpowiada za:

• pochłanianie energii uderzenia,
• rozszerzanie puszki podczas obciążenia,
• wspomaganie krążenia,
• amortyzację,
• stabilizację kości kopytowej.

Jeżeli koń przez długi czas pracuje z nadmiernym obciążeniem przodów, piętki bardzo często przestają wykonywać swoją funkcję. Nie rozszerzają się prawidłowo. Zaczynają migrować do przodu. Zmniejsza się objętość strzałki gąbczastej. Chrząstki kopytowe tracą część swojej ruchomości. Cała tylna część puszki ulega stopniowej kompresji. To właśnie wtedy zaczynają pojawiać się charakterystyczne obrazy:

• położone piętki,
• zwężona strzałka,
• kompresja kątów wsporowych,
• pierścienie przeciążeniowe.

Wszystkie te zmiany są konsekwencją tego samego procesu. Organizm od miesięcy próbuje funkcjonować w niekorzystnym rozkładzie sił.

Linia biała również zaczyna opowiadać swoją historię

Jednym z najbardziej czułych wskaźników zaburzonej biomechaniki jest linia biała. To właśnie ona bardzo często jako pierwsza pokazuje, że kopyto przestało pracować prawidłowo. Przewlekłe przeciążenie przodów powoduje wzrost sił rozciągających działających na połączenie ściany z blaszkami. Początkowo zmiany są niewielkie, z czasem jednak linia biała zaczyna się poszerzać. Pojawiają się mikrouszkodzenia, rośnie ryzyko infekcji, ściana zaczyna odchylać się na zewnątrz, powstają flary.

To właśnie dlatego rozciągnięta linia biała tak często współwystępuje z długim pazurem i zaburzoną biomechaniką przetaczania. Nie jest samodzielnym problemem, a konsekwencją sposobu pracy całego kopyta.

Dlaczego nie wolno rehabilitować tylko kopyta?

Czy wystarczy poprawić werkowanie? Odpowiedź brzmi: najczęściej nie.

Jeżeli koń przez wiele miesięcy funkcjonował w postawie podsiebnej, zmienił się cały układ ruchu. Mięśnie przyzwyczaiły się do nowego wzorca pracy. Powstały kompensacje. Zmieniła się elastyczność powięzi. Układ nerwowy nauczył się nowego sposobu utrzymywania równowagi. Dlatego prawidłowa korekta kopyt jest niezwykle ważna, ale sama nie wystarczy.

Jeżeli nie zaczniemy równocześnie przywracać prawidłowej funkcji całego organizmu, kopyta bardzo często wrócą do poprzedniego schematu przeciążeń. Bo kopyto pracuje dokładnie tak, jak pozwala mu pracować reszta ciała.

Kiedy zmienia się postawa, zmienia się całe ciało

Organizm nie przeciąża jednej struktury. Przeciąża cały układ ruchu. Patrząc na konia stojącego podsiebnie, bardzo łatwo skupić uwagę wyłącznie na kończynach. To naturalne – to one najbardziej rzucają się w oczy. W rzeczywistości jednak zmiana postawy jest jedynie zewnętrznym objawem znacznie głębszych procesów zachodzących w całym organizmie.

Układ ruchu konia działa jak jeden, niezwykle precyzyjnie połączony system. Nie można zmienić ustawienia jednej kończyny, nie wpływając jednocześnie na pracę mięśni, powięzi, stawów i więzadeł w pozostałych częściach ciała. Coraz więcej badań nad biomechaniką podkreśla znaczenie globalnego spojrzenia na ruch. Koń nie porusza kończynami niezależnie od siebie. Każdy krok jest efektem współpracy całego układu mięśniowo-powięziowego, którego zadaniem jest utrzymanie równowagi przy możliwie najmniejszym wydatku energetycznym. Jeżeli jeden element tego układu przestaje funkcjonować prawidłowo, organizm natychmiast zaczyna szukać nowego rozwiązania.

Środek ciężkości to dynamiczny proces.

Wielu właścicieli wyobraża sobie środek ciężkości jako jeden, stały punkt znajdujący się gdzieś pod klatką piersiową. Biomechanicznie wygląda to zupełnie inaczej. Środek ciężkości nieustannie przemieszcza się podczas ruchu. Każdy krok powoduje subtelne zmiany rozkładu sił pomiędzy kończynami. Zdrowy koń potrafi płynnie przenosić ciężar z jednej strony ciała na drugą, utrzymując równowagę bez nadmiernego przeciążania poszczególnych struktur.

Postawa podsiebna zaburza ten mechanizm. Organizm zaczyna utrzymywać środek ciężkości bardziej z przodu nie tylko podczas stania, ale również w czasie ruchu. To oznacza, że koń przez wiele godzin każdego dnia funkcjonuje w niekorzystnym rozkładzie sił. Ta powtarzalność sprawia, że organizm zaczyna się przebudowywać.

Mięśnie zapamiętują sposób poruszania się

Mięśnie uczą się wzorców ruchu. Układ nerwowy zapisuje sposób poruszania się podobnie jak człowiek uczy się jazdy na rowerze czy gry na instrumencie. Im częściej wykonywany jest dany ruch, tym bardziej staje się on automatyczny. Dlatego koń, który przez wiele miesięcy/lat funkcjonuje w postawie podsiebnej, przestaje traktować ją jako adaptację. Dla jego organizmu staje się ona nową normą.

Jeśli jednego dnia poprawimy biomechanikę kopyta, mięśnie nadal będą próbowały ustawiać ciało według starego wzorca. Właśnie dlatego niektóre konie bardzo szybko wracają do wcześniejszych deformacji. Nie dlatego, że korekta była zła, a dlatego, że organizm nie nauczył się jeszcze nowego sposobu poruszania.

Powięzi – cichy bohater całego procesu

Jeszcze kilkanaście lat temu o powięziach mówiło się niewiele. Dzisiaj wiemy, że są one jednym z najważniejszych elementów układu ruchu. Powięź łączy praktycznie wszystkie struktury organizmu w jedną funkcjonalną całość. Można ją porównać do sieci napięć rozciągniętej przez całe ciało. Jeżeli w jednym miejscu dochodzi do przewlekłego przeciążenia, napięcie bardzo często przenosi się na odległe obszary. To tłumaczy, dlaczego problem rozpoczynający się w obrębie kopyta może po wielu miesiącach wpływać na:

• zakres ruchu łopatki,
• napięcie mięśni szyi,
• ustawienie miednicy,
• pracę odcinka piersiowego grzbietu,
• elastyczność całej linii górnej.

Organizm nie rozdziela tych struktur. Traktuje je jako jeden system.

Dlaczego zmienia się rozwój mięśni?

Przy długotrwałej postawie podsiebnej bardzo często można zauważyć charakterystyczne zmiany sylwetki. Niektóre grupy mięśni zaczynają pracować znacznie intensywniej, podczas gdy inne stopniowo tracą swoją funkcję. Najczęściej obserwujemy:

• przeciążenie mięśni piersiowych odpowiedzialnych za podtrzymywanie tułowia pomiędzy kończynami piersiowymi,
• zwiększone napięcie mięśni szyi i dolnej części karku,
• osłabienie mięśni odpowiedzialnych za unoszenie grzbietu,
• pogorszenie aktywności mięśni pośladkowych i zginaczy stawu biodrowego,
• zmniejszenie elastyczności mięśni zadu.

Wiele koni z postawą podsiebną sprawia wrażenie, jakby „ciągnęły się na przodzie”, a zad wydaje się mniej aktywny. Nie oznacza to jednak, że problem znajduje się wyłącznie w zadzie. Jest to efekt przebudowy całego układu ruchu.

Kiedy kompensacja przestaje pomagać?

Każda kompensacja początkowo ma chronić organizm. Problem pojawia się wtedy, gdy utrzymuje się przez wiele miesięcy, bo to, co na początku było korzystną , z czasem samo zaczyna generować nowe przeciążenia. Organizm wpada w błędne koło; przeciążone kopyto zmienia sposób obciążania kończyny – kończyna zmienia ustawienie łopatki – łopatka zmienia ruch grzbietu – grzbiet wpływa na ustawienie miednicy – miednica zmienia sposób obciążania tylnych kończyn – tylne kończyny ponownie wpływają na pracę kopyt. To zamknięty system.

Dlaczego sama korekta kopyt nie odbuduje prawidłowej postawy?

Jeżeli kopyto jest przyczyną części problemów, dlaczego jego poprawa nie rozwiązuje wszystkiego? Odpowiedź jest stosunkowo prosta – biomechanika to nie tylko geometria. To również neurologia.

Układ nerwowy przez wiele miesięcy uczył organizm określonego sposobu poruszania się. Mięśnie przebudowały swoje napięcie. Powięzi zmieniły elastyczność. Stawy pracowały w nowych zakresach ruchu. Nie da się odwrócić tego procesu podczas jednego werkowania.

Dlatego skuteczna rehabilitacja wymaga współpracy wielu specjalistów i właściciela. Prawidłowa korekta kopyta jest fundamentem – równie ważne stają się: odpowiednio dobrany ruch, fizjoterapia, praca nad mobilnością, odbudowa mięśni oraz cierpliwość właściciela. Organizm potrzebuje czasu, aby zrozumieć, że może poruszać się inaczej.

Biomechaniki nie da się oszukać

To jedna z najważniejszych zasad, jakie warto zapamiętać. Można chwilowo zmienić wygląd kopyta. Można optycznie skrócić pazur. Można podnieść piętki. Można wyrównać ściany. Ale jeżeli nie zmieni się sposób, w jaki koń wykorzystuje swoje ciało, organizm bardzo szybko zacznie odbudowywać wcześniejszy wzorzec.

Biomechanika zawsze dąży do równowagi. Nie tej, którą widzi człowiek, tylko tej, którą organizm uznaje za możliwą do utrzymania. Właśnie dlatego prawdziwa rehabilitacja polega na stworzeniu takich warunków, aby organizm sam uznał nowe ustawienie za bardziej korzystne.

Zmiana sylwetki konia po roku kompleksowej pracy

Po lewej: koń na początku procesu. Widoczna postawa podsiebna, większe podstawienie kończyn tylnych pod tułów oraz przesunięcie środka ciężkości w kierunku przodu. Taki sposób ustawienia może świadczyć o utrwalonych kompensacjach i zmianie biomechaniki całego układu ruchu.

Po prawej: ten sam koń po roku systematycznej pracy obejmującej korektę biomechaniki kopyt, odbudowę ich funkcji oraz działania wspierające pracę całego organizmu. Sylwetka sprawia wrażenie bardziej zrównoważonej, kończyny tylne ustawiają się bliżej fizjologicznej osi ciała, a postawa jest bardziej swobodna.

Rok pracy. Co naprawdę zmieniło się u tego konia?

Na pierwszy rzut oka najłatwiej powiedzieć: „Koń po prostu zaczął lepiej stać”, ale takie stwierdzenie spłyca cały proces. Na fotografiach nie widzimy jedynie zmiany ustawienia kończyn. Widzimy efekt stopniowej przebudowy sposobu, w jaki organizm wykorzystuje własne ciało. To ogromna różnica.

Biomechanika nie zmienia się podczas jednego werkowania. Nie zmienia się również po jednej wizycie fizjoterapeuty. Nie zmienia się dlatego, że koń dostał nowe podkowy albo został rozkuty. Zmienia się wtedy, gdy organizm przestaje potrzebować dotychczasowej kompensacji. I właśnie to jest najważniejsza rzecz, którą pokazują te zdjęcia.

Zdjęcie „przed” nie pokazuje problemu. Pokazuje strategię organizmu.

Patrząc na pierwszą fotografię, wiele osób zwróci uwagę przede wszystkim na ustawienie tylnych kończyn. Są wyraźnie podstawione pod tułów. Środek ciężkości wydaje się przesunięty bardziej do przodu. Sylwetka sprawia wrażenie napiętej.

Organizm nie ustawia się w taki sposób bez powodu – to rozwiązanie. W danym momencie właśnie taki sposób ustawienia pozwalał koniowi funkcjonować przy najmniejszym możliwym dyskomforcie. Oznacza to, że ocenianie samej postawy bez próby zrozumienia jej przyczyny prowadzi bardzo często do błędnych wniosków.

Zdjęcie „po” nie pokazuje sukcesu jednego zabiegu.

Po roku sytuacja wygląda zupełnie inaczej; sylwetka wydaje się bardziej harmonijna. Kończyny tylne ustawiają się bliżej fizjologicznej osi. Linia grzbietu sprawia wrażenie spokojniejszej. Cały koń wygląda tak, jakby przestał walczyć z własnym ciałem. I właśnie tutaj bardzo łatwo popełnić kolejny błąd, zakładając, że to efekt poprawnego werkowania.

To efekt procesu. Na tę zmianę złożyło się wiele elementów:

• regularna korekta biomechaniki kopyt,
• stopniowa odbudowa funkcji tyłu kopyta,
• zmniejszenie dźwigni pazura,
• bardziej prawidłowe przetaczanie,
• trening rehabilitacyjny i odpowiednio dobrany ruch,
• czas potrzebny na przebudowę mięśni,
• adaptacja układu nerwowego,
• zdolność organizmu do wykorzystania nowych możliwości ruchu.

Korekta kopyt była jednym z fundamentów, ale fundament nie jest całym domem.

Dlaczego organizm potrzebuje miesięcy, a nie tygodni?

Właściciele chcieliby zobaczyć spektakularną zmianę już po pierwszym werkowaniu. Biomechanika działa jednak inaczej; mięśnie potrzebują czasu, powięzi potrzebują czasu, stawy potrzebują czasu, odbudowa rogu potrzebuje czasu. A przede wszystkim czasu potrzebuje układ nerwowy. To właśnie on decyduje, czy organizm uzna nowy sposób poruszania się za bezpieczny. Należy więc stworzyć warunki, w których nowy wzorzec okaże się bardziej korzystny niż stary. Cierpliwość jest jednym z najważniejszych narzędzi podczas rehabilitacji.

Kopyta nie zmieniają konia. Zmieniają możliwości organizmu.

To zdanie dobrze podsumowuje całą filozofię pracy. Często słyszę: „Czy poprawa kopyt sprawi, że koń zacznie lepiej się ruszać?”. Moja odpowiedź brzmi: nie zawsze, ale prawidłowo funkcjonujące kopyta dają organizmowi możliwość poruszania się lepiej.

Kopyto nie nauczy mięśni nowego wzorca ruchu. Nie odbuduje osłabionego grzbietu. Nie poprawi mobilności barku. Nie rozluźni napiętej powięzi. Ale jeżeli będzie pracowało prawidłowo, przestanie być elementem ograniczającym cały układ ruchu. Dopiero wtedy organizm może zacząć wykorzystywać swój rzeczywisty potencjał.

Największym błędem jest ocenianie pojedynczego elementu.

Jedni patrzą wyłącznie na kopyta, inni wyłącznie na grzbiet, jeszcze inni skupiają się tylko na mięśniach. Tymczasem organizm nie działa w taki sposób. Nie istnieje biomechanika samego kopyta. Istnieje biomechanika całego konia. Dlatego każda ocena powinna obejmować:

• postawę,
• ruch,
• ustawienie kończyn,
• pracę mięśni,
• kopyta,
• historię użytkowania,
• sposób, w jaki wszystkie te elementy wpływają na siebie nawzajem.

Dopiero wtedy zaczynamy rozumieć, dlaczego organizm wybrał właśnie taki sposób funkcjonowania.

Staraj się zrozumieć konia

Fotografie „przed i po” są niezwykle cenne. Pokazują efekty, inspirują, pozwalają zauważyć zmiany, ale mają też swoją pułapkę. Łatwo zacząć dążyć do tego, aby koń wyglądał jak na zdjęciu. Znacznie trudniej zrozumieć, dlaczego wcześniej wyglądał inaczej, a przecież to właśnie tam znajduje się odpowiedź – w procesie.

Organizm nigdy nie zmienia postawy przypadkowo. Każde ustawienie kończyn jest próbą rozwiązania konkretnego problemu. Jeżeli usuniemy wyłącznie objaw, bardzo często organizm stworzy kolejną kompensację. Jeżeli natomiast zrozumiemy przyczynę, mamy szansę odbudować prawidłową funkcję. Na tym polega prawdziwa rehabilitacja.

---

Podsumowanie

Postawa podsiebna wadą, którą należy za wszelką cenę „wyprostować”. Jest strategią organizmu, który przez dłuższy czas próbował radzić sobie z przeciążeniem, bólem lub ograniczeniem funkcji. Dlatego skuteczna terapia nigdy nie powinna polegać wyłącznie na zmianie ustawienia kończyn ani samej korekcie kopyta. Jej celem powinno być stworzenie takich warunków, aby organizm nie potrzebował już dotychczasowej kompensacji. Kiedy poprawia się biomechanika kopyta, organizm dostaje nową możliwość. Kiedy dołącza do tego odpowiedni ruch, odbudowa mięśni, praca z powięzią i cierpliwość właściciela, ta możliwość zaczyna stopniowo zamieniać się w nowy sposób funkcjonowania.

Kopyto nie jest początkiem ani końcem rehabilitacji. Jest miejscem, w którym cały ten proces staje się widoczny.

---

Źródła:

• Bowker R.M. Understanding Hoof Form and Function
• Bowker R.M. Contrasting Structural Morphology of „Good” and „Bad” Feet in Horses
• Clayton H.M., Hobbs S.J. The Role of Biomechanics in Equine Locomotion
• Dyson S., Murray R. Diagnosis and Management of Lameness in the Horse
• Parks A.H. Form and Function of the Equine Foot
• Debrano M. Equine Locomotion
• Schleip R., Findley T., Chaitow L., Huijing P. Fascia: The Tensional Network of the Human Body (mechanizmy powięzi mają zastosowanie również w biomechanice weterynaryjnej)
• Gillis C. The Farrier’s Role in Functional Hoof Balance
• Ovnicek G. Natural Balance Hoof Care
• Ramey P. Care and Rehabilitation of the Equine Foot